Họ vừa trải qua một đêm đối diện với chính sự kiêu ngạo, ích kỷ và những hang thẳm của lòng mình.

Như cuốn phim chỉ với một cảnh duy nhất, 200 trang sách của Marai Sandor (nhà văn Hungary, 1900-1989) kể về cuộc gặp gỡ đầu tiên sau 41 năm 46 ngày của vị tướng già với người bạn thân từ thuở bé.

Herik – vị tướng già, đang sống những ngày cuối đời trong trang viên đổ nát của cha để lại. Đến một ngày, ông nhận được lá thư, báo tin Konrad – người bạn biệt tích nhiều năm, đến thăm.

Cuộc gặp gỡ sau hơn 40 năm không phải một cuộc đoàn viên, mà là một cuộc phán xét mà Henrik đã chờ đợi suốt 41 năm, từ ngày Konrad vội vã ra đi như trốn chạy.

Hai người đàn ông đã nói gì trong cuộc gặp gỡ ấy? Chính xác là gần như chỉ mình Henrik nói.

Ông có quá nhiều điều để chất vấn, để phán tội, để dằn vặt người bạn thân nhất. Vậy còn Konrad, ông trở về đây sau 41 năm, có phải chỉ để thăm lại bạn xưa?

Bạn có bao giờ nghe về một quan điểm rất hay gặp trong những bộ phim hình sự: Kẻ tội phạm sẽ luôn quay lại nơi mình đã gây án. Konrad trở về như một tên tội phạm, quẩn quanh hiện trường, thấp thỏm về tội lỗi mình đã gây ra.

Bìa sách “Những ngọn nến cháy tàn”. Bản dịch của dịch giả Giáp Văn Chung, NXB Văn học và Nhà sách Đông Tây xuất bản tháng 9/2018.

Có thể ví mối quan hệ bạn bè của Henrik và Konrad tồn tại hai giai đoạn: Ngày và đêm. Khởi đầu cuộc gặp gỡ, khi những ngọn nến giữa mới vừa được thắp lên cho cuộc gặp gỡ giữa hai người, những ngày tháng đẹp đẽ xa xưa của họ hiện về rõ nét qua lời kể của vị đại tá già Henrik.

Ngay lập tức thân thiết với nhau khi vừa gặp gỡ, Henrik và Konrad khác nhau như đêm với ngày, nhưng cũng tuyệt đối cần nhau như đêm với ngày.

Henrik – con của một vị tướng, dù sinh ra trong giàu sang quý tộc, tính cách lại thô ráp, hồn nhiên, chân thành.

Còn Konrad, xuất thân nghèo khó, mang trong mình một tâm hồn nghệ sĩ, lãng mạn, nhưng cũng đầy bất trắc.

Những cách biệt về gia thế không ngăn việc Henrik quý mến Konrad bằng lòng nhiệt thành nguyên sơ, còn Konrad, luôn có điều gì đó thẳm sâu trong trái tim người sĩ quan yêu âm nhạc này.

Nhưng ánh sáng ban ngày trong tình bạn của hai người đàn ông chẳng thể kéo dài mãi, khi ánh mặt trời dần khuất, những nơi chốn thẳm sâu trong tâm hồn con người, mới dần sáng tỏ.

Henrik cưới Kristina, và chàng đã nghĩ, có ai hạnh phúc hơn chàng, khi cuộc sống ngập tràn trong tình yêu với Kristina và tình bạn tâm giao với Konrad.

Có hai khoảnh khắc giao nhau giữa đêm với ngày: Ngay sau hoàng hôn và ngay trước bình minh.

Marai Sandor đã viết thế này: “Và có những khoảnh khắc, khi đêm đã dứt nhưng ngày chưa đến trong trái tim con người, khi con thú hoang bò ra khỏi nơi ẩn náu của linh hồn, khi trong tim ta lay động và biến thành hành động nơi đôi tay, một hành động ta vô ích thuần hóa và giáo dục nhiều năm trời, đôi khi gần cả đời người…”.

Vào một khoảnh khắc khi đêm đã dứt và ngày chưa lên, chàng Henrik trẻ tuổi phải đối mặt với con thú hoang vừa bò ra khỏi tâm hồn của người bạn thân nhất.

Khi ấy, trong một cuộc đi săn, chàng đứng quay lưng lại với người bạn, không một mảy may nghi ngờ.

Nhưng với bản năng của một người ham thích đi săn từ bé, chàng lập tức biết được, người bạn thân nhất vừa định làm gì với cuộc đời chàng.

Con thú hoang vừa bò ra khỏi tâm hồn của Konrad không đủ sức tạo ra một tội ác hay bi kịch nào cho Henrik, nhưng con thú ấy vĩnh viễn đẩy tình bạn của họ vào bóng tối.

Và sau đó, Konrad rời đi, không một lời từ biệt, ra đi như trốn chạy khỏi khoảnh khắc mà ý nghĩ của chàng đã trở nên tàn nhẫn, nhưng đôi tay lại vẫn run rẩy trước chút ánh sáng còn sót lại của tâm hồn chàng.

Bóng tối phủ lên tình bạn, phủ lên cả cuộc đời Henrik, Konrad và Kristina. Kể từ hôm ấy, Henrik chẳng bao giờ còn gặp lại Konrad, và chàng cũng chẳng nhìn thấy Kristina thêm lần nữa, dù hai người vẫn sống chung nhà, cho đến khi Kristina mất đi, tám năm sau ngày Konrad trốn chạy.

Nơi căn phòng hai người đàn ông già nua đối diện nhau, mọi vật dụng đều y hệt như ký ức 41 năm trước của họ, chỉ khác rằng khi xưa họ còn có Kristina trong mọi cuộc đàm luận thân tình.

Kristina là người thiên cổ hơn 30 năm, nhưng ký ức về nàng vẫn dằn vặt Henrik và Konrad. Trong ngăn kéo bàn của Henrik già nua, chỉ còn sót lại cuốn nhật ký của Kristina.

Nàng đã tiết lộ gì trong mẩu ký ức ấy? Mà, việc biết những bí mật trong cuốn nhật ký của Kristina, có làm cho đêm đen ngăn cách cuộc đời của Henrik và Konrad tan đi?

Nhưng bí mật bên trong cuốn nhật ký của Kristina chẳng bao giờ được hé lộ, vì Herik đã ném cuốn nhật ký vào ngọn lửa, ngay khi đêm vừa tàn.

Vì có nghĩa lý gì khi làm sống dậy đêm đen trong tâm hồn của một người đã khuất, trong khi hai con người kia vẫn đang sống những ngày cuối cùng của cuộc đời mình, vẫn chưa thấu tỏ bản thân.

41 năm cho một cuộc gặp gỡ để mỗi người tự vấn bản thân mình: “Bởi sống không có cách nào khác, ngoài việc thừa nhận ta là ta đối với bản thân và với thế giới bên ngoài.

Cần thừa nhận, ta là như thế này, hoặc thế khác và cần biết, khi ta thừa nhận, ta có được lời khen vì sự thông thái này chăng, người đời có gắn huân chương lên ngực ta hay chăng, khi ta biết và thừa nhận ta kiêu ngạo hoặc ích kỷ… Hãy thừa nhận bản thân, bí ẩn chỉ có thế”.

Cuộc phán xử kéo dài đến gần sáng. Cuộc phán xử này rốt cuộc chẳng buộc được ai phải đền tội, chẳng bắt ai phải ăn năn, nó chỉ giúp Henrik và Konrad thấu tỏ bản thân.

Họ vừa trải qua một đêm đối diện với chính sự kiêu ngạo, ích kỷ và những hang thẳm của lòng mình.

Nguyễn Thanh Vy – Theo Vnexpress